سایت همکاری‌های خبری شیعه، شفقنا در گفت وگویی مکتوب با آیت الله هاشمی رفسنجانی، موضوعات مختلف جهان اسلام و شیعیان از جمله روابط ایران و عربستان را به بحث گذاشته است.

هاشمی رفسنجانی درباره وقوع بیداری اسلامی یا انقلاب های عربی که منجر به سقوط دیکتاتورهای عربی شده است و هنوز هم در کشورهای مختلف ادامه دارد به شفقنا می گوید: از سال ها پیش برای کسانی که با الفبای سیاست آشنا هستند، قابل پیش بینی بود که بالاخره ظلم حاکمان استبدادی در کشورهای عربی روزی کاسه صبر مردم را لبریز می‌کند و مردم وقتی با همه وجود خویش درک کنند که زندگی آنها مرگ تدریجی است، بر می‌خیزند. دیگر گذشت آن زمانی که پادشاه مستبد در آخرین روزهای زندگی خود، تاج پادشاهی را بر سر فرزندان خود می‌گذاشت و مردم هم صُم و بُکم ، اطاعت می‌کردند.

در عصر انفجار اطلاعات که هر کس می‌تواند با زدن چند کلید و دگمه، به آخرین اطلاعات گوشه و کنار دنیا حتی در منزل دست یابد، نمی‌توان به خاطر ناآگاهی بر مردم حکومت کرد. مردم آگاه، همه چیز را درباره وظایف ملت‌ها در قبال حکومت‌ها می‌دانند و سعی می‌کنند به وظایف خویش عمل کنند، ولی مطالبات آنها از حقوقی که حکومت‌ها در قبال ملت ‌ها دارند، جدّی خواهد بود.

او بیان می کند: طوفان یاسی که این روزها، بعضی از کشورهای عربی را در نوردیده، مطمئناً محدود به همین چند کشور نمی‌شود و به زودی منشأ تحولات عمیقی در آینده جهان اسلام و حتّی دنیای بین‌الملل خواهد شد.

بعید نیست که این قبیل اعتراضات به منطقه قفقاز و آسیای میانه و حتّی به کشورهای اروپایی هم برسد که رسیده است چون آنچه که این روزها به اسم دموکراسی و رعایت حقوق بشر در کشورهای غربی اتفاق می‌افتد، تنها لعابی از دموکراسی است که بر پیکره اقدامات استبدادی خویش کشیده‌اند.

رفسنجانی یادآوری می کند: همین الان به انتخابات در آمریکا توجه کنید که میدان فقط برای دو حزب باز است و احزاب دیگر اگر می‌خواهند حرفی برای گفتن داشته باشند، باید زیر لوای جمهوری خواهان یا دمکرات‌ها بروند.

مطمئن باشید ذات انسانی به گونه‌ای خلق شده که ظلم و ستم را به هر شکلی و با هر نامی که باشد، تحمل نمی‌کند، فقط انواع واکنش‌ ملت‌ها متفاوت است و حرکتی که این روزها در مصر ، تونس، الجزایر، یمن، اردن، بحرین، کویت، عربستان و دیگر مناطق شاهد آن هستیم، یک نوع واکنش‌ به استبداد و استعمار است.

او تاکید می کند: آنچه که مردم کشورهای عربی و قیام‌های مردمی منطقه را زجر می‌دهد و باعث کندی حرکت آنها می‌شود، عدم وجود یک رهبر جامع الاطراف مثل امام (ره) است. رهبری که همه گروه های سیاسی و مذهبی در ایران او را به عنوان مرجع دینی و مقتدای سیاسی قبول داشتند. حتماً تاریخ انقلاب اسلامی در زمان مبارزه را می‌دانید که امام ۱۵ سال از وطن تبعید بودند، امّا با نوارهای سخنرانی و اعلامیه‌ها و شاگردان خود، مبارزه را هدایت می‌کردند. امتیازی که کشورهای عربی ندارند.

اخوان‌المسلمین در مصر، با سابقه طولانی مبارزاتی و آقای البرادعی با سابقه مدیریتی در سطوح بین‌المللی، نمی‌توانند مرجع مطمئنی برای مردم در مبارزه باشند.

رفسنجانی می‌گوید: مردم از آنها فرهنگ صنعتی شدن غربی را نمی‌خواهند بلکه انتظار دارند با داشته‌های دینی که سعادت دنیا و آخرت را در خود نهفته دارد، به گونه‌ای برنامه ریزی کنند که به قول علمای علم اقتصاد، شاخص‌های جدول ضریب جینی به نفع فقرا اصلاح شود. جامعه با رونق اشتغال به سوی رونق اقتصادی برود.

به جای اینکه هر روز یک ماهی به عنوان سهمیه به آنان بدهند، یک تور ماهیگیری به آنها بدهند و بگویند خودتان صید کنید و مازاد نیازهای خود را با مسیرهایی که برای شما تسهیل می‌کنیم، صادرات کنید. اگر چنین باشد دیگر نباید نسبت به ثبات باورهای دینی، سیاسی و اجتماعی ملت‌ها نگران بود مگر مردم از حکومت‌ها چه می‌خواهند؟ آنچه که مردم لیبی را آن گونه به خیابان ها کشاند، بهره مندی حاکمان از حداکثری‌های زندگی نبود، بلکه عدم بهره‌مندی مردم از حداقل ها بود.

به هر حال آنچه که این روزها در بعضی از کشورهای اسلامی در حال اتفاق است، پدیده‌های بسیار مبارک اجتماعی، سیاسی و حتّی دینی است، ولی باید مواظبت شود تا نتیجه آن دیکتاتوری دینی و افراطی نشود که باعث بدنامی اسلام خواهد شد و نسل جوان را که به خاطر طبیعت جوانی به دنبال سؤالات فراوان است، ناامید می‌کند.

هاشمی رفسنجانی که هم در دوره ریاست جمهوری اش در ایران و هم پس از آن روابط نسبتا خوبی با عربستان داشته درباره نقش ایران و عربستان در جهان اسلام و روابط این دو کشور بیان می کند: با هر نگاهی که بخواهیم جهان اسلام را مورد بررسی قرار دهیم، ایران و عربستان جزو بزرگترین و مهمترین کشورهای اسلامی هستند. از لحاظ جغرافیایی، هر دو کشور در یکی از سوق الجیشی‌ترین مناطق جهان قرار دارند که از دو سو به آب های دریایی راه دارند. از لحاظ منابع انرژی، هر دو کشور در نفت و گاز مقام اوّل و دوّم را دارند و از لحاظ جمعیت، پرجمعیت‌ترین کشورهای اسلامی هستند.

از لحاظ سیاسی، هر دو کشور مطمع نظر غرب و شرق بودند و هستند و حتّی اگر بخواهیم در درون جامعه اسلامی و با رویکرد شیعه و سنی، جایگاه ایران و عربستان را بررسی کنیم، باز ایران با حداکثر شیعه و حداقل سنی و عربستان با حداقل شیعه و حداکثر سنی، از کشورهایی هستند که اگر جلوی افراطی ها را بگیرند و در سیاست خارجی تحت تأثر القائات دیگران قرار نگیرند، می‌توانند مایه آرامش کشورهای اسلامی و ملت‌های مسلمان شوند. مخصوصاً که عربستان به خاطر مکه و مدینه، قداستی در بین مسلمانان دارد که نمی‌توان به خاطر مسایل زودگذر سیاسی، مردم را از سفر حج تمتع و عمره مفرده محروم کرد.

او بیان می کند: حاکمان هر دو کشور باید توجه داشته باشند که روابط این دو کشور باید بسیار فراتر از معادلات سیاسی باشد. جنگ سرد دولت‌های ایران و عربستان باعث دلسردی مسلمانان و موجب هدر رفتن سرمایه‌های مسلمین می‌شود.

آیت الله هاشمی رفسنجانی رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام

آیت الله رفسنجانی در ارتباط با روابط خارجی ایران ضمن تایید پرسش خبرنگار «فصلنامه مطالعات بین المللی» مبنی بر این که در سیاست خارجی دوست دائمی و دشمن دائمی وجود ندارد و آنچه که دائمی است منافع ملی است، افزود: «من در سالهای آخر حیات امام(ره) نامه‌ای را خدمتشان نوشتم، تایپ هم نکردم. برای اینکه نمی‌خواستم کسی بخواند و خودم به امام دادم. در آن نامه هفت موضوع را با امام مطرح کردم و نوشتم که شما بهتر است در زمان حیاتتان، اینها را حل کنید، در غیر این صورت ممکن است اینها به صورت معضلی سدّ راه آینده کشور شود. گردنه‌هایی است که اگر شما ما را عبور ندهید، بعد از شما عبور کردن مشکل خواهد بود…»

وی تاکید کرد: «یکی از این مسایل رابطه با آمریکا بود. نوشتم بالاخره سبکی که الان داریم که با آمریکا نه حرف بزنیم و نه رابطه داشته باشیم، قابل تداوم نیست. آمریکا قدرت برتر دنیا است. مگر اروپا با آمریکا، چین با آمریکا و روسیه با آمریکا چه تفاوتی از دید ما دارند؟ اگر با آنها مذاکره داریم، چرا با آمریکا مذاکره نکنیم؟ معنای مذاکره هم این نیست که تسلیم آنها شویم. مذاکره می‌کنیم اگر مواضع ما را پذیرفتند و یا ما مواضع آنها را پذیرفتیم، تمام است.»

آیت الله هاشمی در پاسخ به این پرسش که آیا تلاش‌هایتان مبنی بر نزدیکی ایران و عربستان و بالطبع کشورهای عربی را به بن بست رسیده می‌دانید و فکر می‌کنید راهکار برون رفت از این مسائل چیست؟ اظهار داشت: «بن‌بست نمی‌بینم. البته آنها دوست دارند که راهشان به ایران باز شد. آنها می‌دانند که ایران قدرت بزرگی در منطقه است. فکر می‌کنم آنها می‌توانند و مایل هستند، اگر روابط سنجیده‌ای باشد با ایران همکاری و رابطه داشته باشند…»

وی افزود: «من آن موقع، دنبال احیای میراث فرهنگی شیعه در عربستان بودم. ائمه ما همه در آنجا حضور داشته‌اند و آثار ارزشمندی از آنها در آنجا باقی مانده است. می‌خواستم آنها احیا شود. در عربستان که بودم آیت‌الله صافی نامه‌ای به من نوشتند و گفتند که شما روی این مسئله کار کنید. …خیلی از مسائل را در گفتگوها حل کردیم، ولی وقتی به ایران برگشتم، چون فکر می‌کردند این توافقات می‌خواهد به نام من تمام شود، از کل آن صرف‌نظر کردند. وزیر خارجه عربستان برای پیگیری توافقات به ایران آمد، پیگیری که نکردند حتی برعکس عمل شد. روزی از رادیو شنیدم که آقای متکی در جدّه در مصاحبه‌ای اعلام کرده که به آقای ری‌شهری، در عربستان اهانت کرده‌اند. من تعجب کردم و بعداً از آقای ری‌شهری سؤال کردم که آیا چنین چیزی اتفاق افتاده؟ گفتند که نه، اصلاً چنین مسائلی نبوده. گفتم که تکذیب کن. تکذیب هم کرد. ولی رادیو کار خودش را می‌کند و به تکذیب ایشان اعتنایی نکردند.»

وی تاکید کرد: «روابط با عربستان، مسئله کوچکی برای منطقه نیست. اولاً کشور ثروتمندی است و اکثر علمای بلاد اسلامی به نوعی با عربستان به خاطر حج و زیارت ارتباط و ثانیاً منافع دارند. مساجدشان را تعمیر می‌کند. امکانات می‌دهد، قرآن چاپ می‌کند. امکانات زیادی را آنها برای ترویج امور دینی آنها درست کرده‌اند. کاری را که دانشگاه الازهر در مصر می‌کرد، الان حجم زیادی از کارها و حتی کارهای آکادمیک به دست عربستان افتاده است. از همه اینها مهمتر، مسئله نفت است. اگر عربستان با ما روابط خوبی داشت، مگر غربی‌ها می‌توانستند ما را تحریم کنند؟ فقط عربستان می‌تواند جای ایران پر کند. عربستان لازم نیست هیچ کاری انجام بدهد، اگر نفت را به اندازه سهمیه اپک تولید کند، هیچ کس نمی‌تواند به ما تعرض کند. چون اقتصاد دنیا نمی‌تواند خالی از نفت ما باشد، فکر می‌کنم هنوز ایجاد روابط خوب مقدور است. ولی انسان‌هایی اینجا هستند که می‌بینید نمی خواهند. شما که در روابط بین‌الملل و سیاست خارجی متخصص هستید، می‌دانید. یک کلمه نسنجیده بگویند، خیلی زود بازتاب دارد، برخی اظهارات تند از دو طرف قابل تحمل نیست و باید اصلاح شود…»

ایران خود که تحت تحریم‌های سفت و سخت غرب است و اقتصادش سیر نزولی را پیش گرفته همچنان به پیمان خود با سوریه متعهد ماند و از پشتیبانی از سوریه دست نکشید. این بازی به قیمت بدنام‌تر شدن ایران در دنیای سیاست غرب شده است که به نظر می‌آید با داشتن روسیه و چین – دو کشور عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد که حق وتو قطعنامه‌های این سازمان را دارند – چندان اهمیتی به سیاست‌های اروپا و آمریکا نمی‌دهد.

چین با وتو کردن تازه‌ترین قطعنامه پیشنهادی غرب در سازمان ملل به نوعی نقش سپر دفاعی سوریه در برابر تحریم‌های غرب را بازی کرد و این بار با خرید نفت سوری پشتیبانی خود از این کشور را به کمال رساند. سیترول، شرکت نفتی دولتی سوریه با استفاده از ناوهای نفتی ایرانی نفت را به مقصد چین روانه کرد.

منبع خبری رویترز مقامی است که شرکت سیترول از وی خواسته بود در این معامله به طرف سوری کمک کند اما وی از این کار سر باز زده بود. وی خریدار چینی را شرکت دولتی ژوهایی ژنرونگ معرفی کرد که پیشتر در دی ماه سال گذشته هدف تحریم‌های آمریکا قرار گرفته بود. وی گفت: «سوری‌ها می‌خواستند مستقیم نفت را به چین بفرستند اما با کمبود امکانات مواجه شدند.»

سخنگوی شرکت ژوهایی ژنرونگ تنها به اظهار بی‌اطلاعی در این باب بسنده کرد و گفت: «من هرگز چیزی در این خصوص نشنیدم.» وی از اظهار نظر دقیق‌تر در این باره خودداری کرد.

آمریکا شرکت ژوهایی ژنرونگ را در ماه ژانویه به آن سبب تحریم کرد که بزرگترین فروشنده محصولات پتروشیمی به ایران به شمار می‌رود. اما با وارد شدن این شرکت به بازی بزرگتری با حضور سوریه ایزوله کردن می‌تواند پیامدهای جدی برای چین در بر داشته باشد.

از آن جایی که تحریم‌های غرب بر سوریه اقتصاد سوریه را به سمت زوال سوق داده و این کشور دیگر قادر نیست همان اندک نفت خود را به هر کشوری بفروشد، از هر وسیله‌ای استفاده می‌کند تا مشتری چینی خود را حفظ کند.

آمار تخمینی حاکی از آن است که این معامله ۸۴ میلیون دلار برای دولت اسد ارزش داشته است و هر بشکه نفت را با تخفیف و با بهای بشکه‌ای ۱۰۰ دلار به چین فروخته شده است. البته این رقم برای اسد که با چنین اقتصاد تحریم شده ضعیفی روبرو است بسیار با ارزش است.

منبع خبر رویترز اضافه کرده بود سیترول سوریه ونزوئلا را هم در لیست داشته تا در صورت لزوم از این کشور برای ارسال محموله نفتی خود کمک بگیرد.

تانکرهای نفتی حامل نفت سوری تحت پرچم کشور مالت و با مسئولیت شرکت ISIM Tour راهی چین شده بود. زمستان سال گذشته وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا مدعی شد این شرکت یک شرکت ایرانی است که برای دور زدن تحریم‌های غرب در کشور ثالث ثبت شده است.

رهیابی‌های ماهواره‌ای نشان از آن دارد که تانکرهای نفتی مذکور آخرین بار در بندر مصری پورت سعید دیده شده است. از مقصد نهایی این نفتکش خبری در دسترس نیست اما احتمال زیادی وجود دارد که در بندری در چین یا سنگاپور لنگر بیاندازد.

منبع خبری رویترز گفت: «من باید ترتیبی می‌دادم که این کشتی یا در جنوب چین یا در سنگاپور بار خود را تحویل دهد.»

مهدی کروبی

روز عید نوروز محمد حسین کروبی فرزند مهدی کروبی در صفحه فیس‌بوک خود خبر از دیدار مفصل خانواده‌اش با پدرش داد. وی در مطلبی با عنوان «ملاقات با پدر بعد از نزدیک به چهارماه» از دیدار ۱۲ ساعتی خود و خانواده‌اش با مهدی کروبی خبر داد و یادآور شد این دیدار «تنها اولین دیداری بود که بدون حضور فیزیکی ماموران اطلاعات انجام شد.»

این دیدار علاوه بر بار عاطفی، بار سیاسی سنگینی هم داشته است. جمهوری اسلامی از عواقب سخنان تند و بی‌پرده کروبی، و از عواقب دعوت وی از مردم به تحریم انتخابات مجلس، به خوبی آگاه بود که تا آرام شدن جو سیاسی کشور از بابت انتخابات مجلس صبر کرد و در نهایت به بهانه عید به وی اجازه داد با خانواده‌اش دیدار کند.

ممنوع الملاقات شدن کروبی برای چنین مدت طولانی در پی دعوت وی از مردم نسبت به عدم حضور در انتخابات بود. کروبی پیش‌تر این انتخابات را فرمایشی و نمایشی خوانده بود.

محمد حسین کروبی در صفحه فیس‌بوک خود اظهار داشت که موارد گوناگونی از نامه‌های محمد نوری زاد تا «رای غیر منتظره آقای خاتمی» در انتخابات را با پدرش مطرح کرد.

مهدی کروبی پس از چهارماه با خانواده خود دیدار کرد © سایت سحام نیوز

از آنجایی که دسترسی مهدی کروبی به رسانه‌ها محدود است و ارتباط تلفنی و غیرتلفنی با وی مسدود است، این دیدار فرصت خوبی برای وی بود تا داده‌های سیاسی خود را به روز کند. خانواده کروبی در این دیدار مشارکت پایین مردم در انتخابات مجلس نهم و همچنین وضعیت اقتصادی کشور در سال ۹۰ و ۹۱، «که با بحران های جدی روبرو خواهد گردید؛» و نیز امور بین‌المللی و سیاست‌های خاورمیانه به ویژه وقایع سوریه را به اطلاع ایشان برسانیم.

مهدی کروبی در ادامه این دیدار خاطر نشان کرد که از لحاظ روحی در شرایط خوبی است و اضافه کرد: «لیکن به دلیل اینکه به کارم، راهم و مسیری که در همراهی با مردم انتخاب کرده ام ایمان دارم؛ احساس خستگی و ناامیدی ندارم … و امید کامل دارم به نتیجه دادن این حرکت و مسیر.»

محمود احمدی‌نژاد، رییس جمهور ایران

ناظران و کارشناسان امور ایران منتظر بودند که دولت ایران از پیشرفت‌های اتمی خود خبر دهد و به عبارت دیگر کسانی که اخبار ایران را دنبال می‌کردند از این خبر شگفت‌زده نشدند. می‌توان تنها چیز جدیدی که می‌توان در این خبر یافت ژست سیاسی جدید محمود احمدی‌نژاد است.

رییس جمهور ایران در سخنرانی خود اعلام کرد که دانشمندان و مهندسان ایرانی موفق شدند سوخت گیری راکتور تحقیقاتی تهران را تکمیل کنند. روزهای پایانی بهمن ماه سال جاری بود که اورانیوم با غنای ۲۰ درصد وارد رآکتور تحقیقاتی تهران شد تا این فن‌آوری بیش از پیش ملی شدن پیش رود.

این مرحله از پیشرفت هسته‌ای ایران تاثیر بسیار اندکی در نزدیک کردن آن به برنامه سلاح هسته‌ای دارد. این راکتور که در دهه ۱۹۶۰ توسط آمریکا پایه‌ریزی شد برای اهداف پزشکی و تحقیقاتی برای تولید ایزوتوپ برای تابش به سلول‌های سرطانی برای درمان این بیماری تاسیس شده است. اورانیوم نکته مهم دیگری است که در این راکتور حائز اهمیت است. دلیل اصلی آن است که اورانیوم غنی شده در این پروسه به هیچ عنوان برای اهداف دیگر قابل استفاده نخواهد بود.

ایران سه هزار سانترفیوژ جدید در نظنر به راه انداخته و ادعا می‌کند که این آمار سه برابر میزان لازم است. این چند برابری سانترفیوژها روند غنی‌سازی اورانیوم را ساده‌تر می‌کند. البته، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هم راکتور و هم سانترفیوژها را نظارت می‌کنند و همین سطح از پیشرفت را نیروگاه قم شاهد بودند.

احمدی‌نژاد طی مراسمی در تهران اعلام کرد که ایران از تحقیقات هسته‌ای دست نخواهد کشید و «دولت‌های سلطه‌گر» را برای انحصاری کردن فن‌آوری هسته‌ای مورد انتقاد شدید قرار داد.

در همین حال، بارونس کاترین اشتون، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، اعلام کرد که از مذاکره کننده هسته‌ای ایرانی نامه‌ای دریافت کرده که نشان از تمایل دولت ایران به بازگشت دوباره به مذاکرات دارد.

پس از آن که ترکیه و برزیل وارد مذاکرات هسته‌ای ایران شدند، مذاکرات دو سال پیش به نقطه عطفی رسیده بود. اما این نقطه عطف هم با خروج طرف آمریکایی از مذاکرات و مخالفت طرف ایرانی با شرایط تامین سوخت راکتورهایش بی‌نتیجه ماند. این ژست ایران بیشتر به مثابه پیامی می‌ماند که ایران به غرب می‌دهد. پیامی که در عین حال نشان دهنده تمایل ایران به بازگشت به میز مذاکرات است، نشان از آن هم دارد که ایران به حقوقی که ان‌پی‌تی، پیمان منع گسترش تسلیحات هسته‌ای، به آن داده آگاه است به همین دلیل از حق خود برای دست‌یابی به انرژی هسته‌ای کوتاه نخواهد ماند. ایران از این حق را حتی تحت فشار تحریم‌های شدید اقتصادی نخواهد گذشت.

نهمین انتخابات مجلس شورای اسلامی جمعه ۱۲ اسفند در حالی برگزاری شد که رسانه‌های موافق و مخالف حکومت گزارش‌های متضادی از ابعاد شرکت ایرانیان در این انتخابات می‌دهند.

انتخابات امسال مجلس شورای اسلامی از آن جهت بااهمیت شمرده می‌شود که نخستین انتخابات سراسری پس از انتخابات پرسروصدای ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۸ است. با گذشت نزدیک به سه سال از آغاز اعتراضات به نتایج انتخابات، معترضان همچنان بر مخدوش بودن نتایج پافشاری می‌کنند و در آخرین اقدام از این سلسله اعتراضات، نهمین انتخابات مجلس را تحریم کرده‌اند.

نزدیک به ۴۷ هزار شعبه اخذ رأی در سراسر کشور برای اخذ رأی از ۴۸ میلیون ایرانی واجد شرایط در این انتخابات دایر شده است. در حالی که صدا و سیمای جمهوری اسلامی و دیگر رسانه‌های حکومتی گزارش‌هایی را مبنی بر حضور پرشور مردم در انتخابات منتشر کرده‌اند، رسانه‌های وابسته به اپوزیسیون داخلی خبر از تحریم گسترده مردم این انتخابات می‌دهند.

از ساعات اولیه امروز حوزه‌های رای در سراسر ایران آماده پذیرش آرای مردم برای انتخاب نمایندگان مجلس بودند. رهبر جمهوری اسلامی ایران، در برابر لنز دوربین‌های خبرگزاری‌های دولتی و خارجی، رای خود را به صندوق انداخت تا تیتر یک خبر تلویزیون و وبسایت‌های خبری شود. شخصیت‌های شناخته شده دولتی نظیر محمود احمدی‌نژاد رییس جمهور، صادق لاریجانی رئیس قوه قضاییه ایران، و علی لاریجانی رییس فعلی مجلس شورای اسلامی به پای صندوق‌های رای رفتند.

در میان چهره‌های خبرساز، محمد خاتمی، رییس جمهور پیشین ایران، شخصیتی بود که بیشتر از بقیه در تیتر اخبار ظاهر شد. رای دادن مردی از جبهه اصلاحات، که موضع تحریم را اتخاذ کرده، موجب خشنودی جبهه محافظه‌کار شد و ناامیدی اصلاح‌طلبان را به دنبال داشت. خاتمی صندوق رای مستقر در حسینیه پنج تن منطقه آبسرد گیلاوند واقع در حوزه انتخابیه دماوند و فیروزکوه را انتخاب کرد و احتمالا دلیل این انتخاب گریز از خبرساز شدن رای وی بوده است.

هر چند سایت‌های وابسته به اصلاح‌طلبان در ابتدا تلاش کردند این خبر را تکذیب کنند، اما بی‌بی‌سی فارسی گزارش داد که در تماسی تلفنی با یکی از نزدیکان خاتمی، خبر رأی دادن وی تأیید شده است.

افزون بر این، گزارش‌های رسیده حاکی از آن است که هشت تن از مراجع تقلید ایران، آیات عظام حسین وحید خراسانی، سید موسی شبیری زنجانی، سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی، شیخ یوسف صانعی، سید محمد صادق روحانی، سید صادق شیرازی، سید علی محمد دستغیب شیرازی و شیخ اسدالله بیات زنجانی، در این انتخابات شرکت نکرده‌اند. این موضوع نشانگر بروز اختلاف شدیدتر در سران دینی است؛ به ویژه هنگامی که آیت‌الله مکارم شیرازی، یکی از مراجع تقلید مشهور شیعه و از نزدیکان به حکومت، شرکت در انتخابات را «واجب شرعی» دانسته بود.

نبرد اصلی انتخابات امسال، همچون سال‌های گذشته، بین اصلاح‌طلبان و محافظه‌کاران است؛ با این تفاوت که، امسال درصد مشارکت مردم نشانگر پیروزی یا شکست طرفین خواهد بود. اصلاح‌طلبان، که اکنون در برابر حکومت مواضع تندتری نسبت به گذشته اتخاذ کرده‌اند، با شرکت نکردن در انتخابات، قصد به رخ کشیدن قدرت و بنیه اجتماعی خود را دارند؛ گرچه از قوت دیگر احزاب و نهادهای مخالف حکومت با طیف‌های سیاسی گوناگون نیز بهره می‌گیرند.

با این حال، تحریم‌کنندگان درباره احتمال مهندسی شدن انتخابات و جعل درصد مشارکت مردم، گمانه‌زنی‌هایی کرده‌اند.

ستاد انتخابات کشور اعلام کرده است که نتایج انتخابات تا ۷۲ ساعت آینده اعلام می‌شود.

شهروندان سوری در حمایت از بشار اسد تظاهرات کردند.

قانون اساسی جدید سوریه با بیش از ۸۹ درصد آرا تصویب شد و تلویزیون دولتی هم این انتخاب اکثریت را در صدر اخبار خود اعلام کرد. در تغییرات جدیدی که در قانون اساسی جدید اعمال می‌شود تثبیت عنوان ریاست جمهوری اسد تا سال ۲۰۲۸ گارانتی می‌شود.

بشار اسد سال ۲۰۰۰ به قدرت رسید و طبق قانون اساسی فعلی مهلت قانونی ریاست جمهوری وی در سال ۲۰۱۴ به پایان می‌رسد. قانون اساسی جدید بشار اسد را برای دو دوره ۷ ساله دیگر یعنی تا سال ۲۰۲۸ بر سر قدرت نگه می‌دارد. همین فاکتور باعث شده که بسیاری از مردم و طرفداران اپوزوسیون این همه‌پرسی را تحریم کنند و در ادامه نتایج آن همه‌پرسی را هم زیر سوال ببرند.

در یکی دیگر از موارد اصلاحات این قانون اساسی برگزاری انتخابات چند حزبی مجلس ظرف سه ماه در سوریه است. با وجود این که دولت علاوه بر حزب بعث سوریه، شانس ورود احزاب دیگر به مجلس را می‌دهد؛ باز هم موفق نشد اعتماد مردم را بخرد و پاسخی جز تحریم از مردم نشنید.

مخالفان دولت همه‌پرسی را تحریم کردند و این تحریم به وضوح دیده شد. حتی دولت هم تلاشی برای ظاهرسازی نکرد. طبق آمار دولتی از ۱۴ میلیون نفر واجدالشرایط رای دادن قریب به ۸/۳۷ میلیون نفر در همه‌پرسی شرکت کردند. از ۸/۳۷ میلیون نفر رای دهنده ۷/۴۹ میلیون نفر رای آری به صندوق‌ها انداختند و ۰٫۷۵ میلیون نفر رای منفی به این اصلاحات دادند.

به گفته دولت سوریه ۶/۲۱ میلیون شهروند واجدالشرایط این همه‌پرسی را تحریم کردند که اگر شمار آن‌ها را به شمار کسانی که رای سفید یا باطل به صندوق‌ها انداختند اضافه کنیم باز هم از شمار کسانی که به این اصلاحات رای مثبت دادند کمتر است. به عبارت دیگر رژیم اسد بر این باور است که طبق این آمار اگر مخالفان در همه‌پرسی شرکت می‌کردند و رای منفی خود را به صندوق‌ها می‌انداختند باز هم شمار آرای مثبت بالاتر بود.

مخالفان دولت نه تنها به این همه‌پرسی باور ندارند بلکه حتی آن فرمایشی می‌خوانند. آن‌های دیگر شعار اصلاحات نمی‌دهند. بلکه خواستار کناره‌گیری اسد از قدرت هستند. آن‌ها پیش از برگزاری همه‌پرسی به صراحت قانون اساسی جدید را رد کرده بودند و حتی یکی از گروه‌های مخالف دولت، قانون اساسی پیشنهادی را تقلبی و همه‌پرسی را فرمایشی خواند.

جوامع بین المللی مشروعیت این همه‌پرسی را از آن جایی زیر سوال می‌برند که همزمان با برگزاری رای‌گیری شهر حمص همچنان زیر آتش گلوله و بمباران بود. منابع خبری وابسته به مخالفان در جریان حمله‌های دولت در روز یکشنبه هفته جاری، ۲۷ فوریه برابر ۷ اسفند، قریب به ۶۰ غیرنظامی و نظامی کشته شدند.

این همه‌پرسی واکنش‌هایی از سوی کشورهای خارجی در پی داشته است. احمد داووداوغلو، وزیر امور خارجه ترکیه مشروعیت این همه‌پرسی را زیر سوال برد و گفت:” از یک سو ادعا می‌کنند که یک همه‌پرسی دموکراتیک برگزار کردند و از سوی دیگر با تانک به غیرنظامیان حمله می کنند؟”

اتحادیه اروپا نیز دور جدیدی از تحریم‌ها را علیه دولت بشار اسد تصویب کرد. به موجب این تحریم‌ها دارایی‌های بانک مرکزی سوریه در کشورهای این اتحادیه مسدود می‌شود و منع سفر به این اتحادیه بر هفت نفر دیگر از نزدیکان بشار اسد تحمیل شد.

یوکیا آمانو، مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی

بامداد سوم اسفند، این آژانس در بیانیه‌ای اعلام داشت که ایران مانع بازدید از تأسیسات هسته‌ای پارچین در شرق تهران شده است؛ محلی که ظن انجام آزمایش‌های مرتبط با ساخت سلاح هسته‌ای در آن می‌رود.

یوکیا آمانو، مدیر کل آژانس در این بیانیه، ممانعت ایران از انجام بازدید از پارچین را «تأسف برانگیز» دانسته است. در کمتر از یک ماه گذشته، این دومین باری است که ایران درخواست بازدید آژانس از این محل را رد می‌کند.

همچنین در این بیانیه آمده است که علی‌رغم «تلاش‌های گسترده»، هیچ توافقی برای از سرگیری بازرسی‌ها حاصل نشده است. اکنون چهار سال است که مذاکرات برای انجام بازرسی‌ها به بن‌بست خورده است.

سفر اخیر هیئت نمایندگان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که از روز دوشنبه آغاز شد و تنها دو روز به طول انجامید، دومین تلاش آژانس در کمتر از یک ماه اخیر برای روشن‌سازی فعالیت‌های هسته‌ای ایران است، که به دنبال نگرانی‌های فزاینده از نزدیک شدن ایران به سلاح هسته‌ای صورت می‌گیرد.

ایران که منکر اتهامات غرب است، می‌گوید که به دنبال سلاح هسته‌ای نیست و فعالیت‌های هسته‌ای‌اش با اهداف مسالمت آمیز، نظیر تولید برق و فناوری‌های علمی انجام می‌پذیرد.

انتشار این بیانیه در نیمه‌شب چهارشنبه، نشانگر اهمیت و ضرورت موضوع بوده است، که در این بیانیه القا شده است.

همچنین، اهمیت بیانیه اخیر را می‌توان در واکنش‌های مسئولان جمهوری اسلامی ایران دید. انتشار این بیانیه، واکنش فوری آیت‌الله خامنه‌ای، بلندمرتبه‌ترین مقام جمهوری اسلامی ایران را به همراه داشت.

رهبر جمهوری اسلامی ایران، صبح چهارشنبه، در دیدار با رئیس و مسئولان سازمان انرژی اتمی و جمعی از دانشمندان هسته‌ای کشور ظاهر شد و در سخنرانی خود اظهار داشت: «جمهوری اسلامی ایران، از لحاظ فکری، نظری و فقهی داشتن سلاح هسته‌ای را گناه بزرگ می‌داند و اعتقاد دارد، نگهداری چنین سلاحی نیز بیهوده، پرضرر و پرخطر است.»

گرچه آیت الله خامنه‌ای پیش از این در ۲۸ فروردین ۱۳۸۸ برابر با ۱۷ آوریل ۲۰۰۹، «کاربرد» سلاح هسته‌ای را حرام دانسته بود، این بار به صراحت «داشتن» آن را نیز گناه بزرگ دانست.

بعید به نظر می‌رسد که دیدار رهبر جمهوری اسلامی ایران با مسئولان از پیش برنامه‌ریزی شده باشد؛ چرا که هیچ گزارشی پیشتر در این باره منتشر نشده بود. افزون بر این، روز دوشنبه، «آیین بزرگداشت شهدای هسته‌ای ایران» در تهران برگزار شده بود، که اگر قرار بر ملاقات آیت‌الله خامنه‌ای با مسئولان و دانشمندان هسته‌ای بود، حضور در آن آیین واجب‌تر به نظر می‌آمد.

حضور یکباره آیت‌الله خامنه‌ای و تأکید موکد وی بر حرام دانستن داشتن سلاح هسته‌ای، نشان دهنده اهمیت پیامدهای احتمالی تازه‌ترین بیانیه آژانس است.

همچنین، صبح چهارشنبه، رامین مهمان پرست، سخنگوی وزارت خارجه کشورهای غربی را متهم کرد که «با استفاده از ابزار رسانه ای» فضائی ایجاد می‌کنند که مذاکرات را به سمت موضوع‌های مورد توجه خود هدایت کنند.

او که روز سه‌شنبه و پیش از خروج هیئت نمایندگان آژانس از ایران اعلام کرده بود که هدف این هیئت «بازرسی نیست، بلکه مذاکره و گفتگو درباره همکاری ایران و آژانس است»، صبح امروز در مصاحبه مطبوعاتی خود تأکید کرد که «در کشور ما چیزی به عنوان موضوع مورد مذاکره در قالب فعالیت هسته‌ای وجود ندارد.»

روز چهارشنبه، جمهوری اسلامی ایران سومین روز رزمایش «ثارالله» را آغاز کرد و پایدارسازی شبکه راداری کشور علیه جنگ الکترونیک دشمن فرضی را آزمایش کرد. در این رزمایش سه روزه، ایران تازه‌ترین موشک‌ها، سیستم رادار و توپ‌های ضدهوائی خود را آزمایش کرده است.

مجموعه این واکنش‌ها نشان می‌دهد که ایران، پیامدهای احتمالی انتشار این بیانیه از جمله حمله اسرائیل به تأسیسات اتمی‌اش را جدی گرفته است.

پرچم بریتانیا در خلیج فارس هنگام مانور نظامی. گام بعدی حضور انگلیس در منطقه چه خواهد بود؟

کمتر از یک ماه از تازه‌ترین دور تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه ایران می‌گذرد و پاسخ ایران به این تدبیر اروپا پاسخی جالب بود که درخور اهمیت است. اوایل اسفند ماه بود که وزرای خارجه کشورهای عضو اتحادیه اروپا در نشستی در بروکسل با واردات، خرید یا انتقال نفت خام ایران را تحریم کردند.
هدف از این تحریم‌ها ممانعت از ادامه برنامه هسته‌ای جنجال برانگیز ایران از طریق محدود کردن درآمد خارجی این کشور بود. کاترین اشتون، رییس سیاست خارجی و امنیت اتحادیه اروپا تاکید می‌کند این تحریم‌ها با هدف متقاعد کردن ایران برای برگشتن به پای میز مذاکره با غرب درباره برنامه هسته‌ای آن کشور اعمال شدند.

اشتون در جمع خبرنگاران اظهار داشت: «من می‌خواهم فشار این تحریم‌ها به از سرگیری مذاکرات بیانجامد. من می‌خواهم ایران به پای میز مذاکره بازگردد تا یا پیشنهادی که ما سال پیش ارائه کردیم را بپذیرد یا گزینه پیشنهادی خود را به ما بیان کند.»

در کمتر از ۲۴ ساعت از ورود هیات عالی‌رتبه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به منظور مذاکره مجدد با مقامات ایران به تهران، شرکت ملی نفت ایران اعلام کرد ایران بریتانیا و فرانسه را تحریم کرد و فروش نفت به این دو کشور را متوقف کرد.

سال پیش آسیا بزرگترین سهم را از نفت ایران داشت؛ چین ۲۲ درصد نفت صادراتی ایران را خرید، ژاپن ۱۴ درصد و هند ۱۳ درصد، کره جنوبی ۱۰ درصد نفت ایران را خریدند تا لقب عمده مشتریان نفت ایرانی را خود اختصاص دهند. اتحادیه اروپا ۱۸ درصد نفت ایران را خرید و سهم فرانسه در این میان ۲ درصد و سهم انگلیس بسیار ناچیزتر از آن است که با اعمال این تحریم از سوی ایران آن کشور را متضرر کند یا بتواند در درآمد نفتی ایران تاثیری بگذارد.
به عبارت دیگر اعمال این تحریم‌ها از سوی ایران تنها حرکتی نمادین بود که نشان از آن دارد که آخر روز این ایران است که کنترل فروش نفت را در دست دارد. پیام ایران با اعلام این خبر همزمان با ورود نمایندگان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تهران روشن است. اگر اتحادیه اروپا به فکر استفاده از قراردادهای نفتی به عنوان ابزار سیاسی است، ما کنترل این ابزار را به دست داریم. البته انتظار می‌رفت مقام‌های ایرانی منسجم‌تر عمل کنند. برای کشوری مانند ایران که بدون فروش نفت فلج خواهد شد این تصمیم اگر به مقیاس بزرگتری تعمیم داده شود ناعاقلانه خواهد بود.

احمد قلعه‌بانی مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران اعلام کرد: «به رغم اعمال تحریم از سوی غرب، متقاضیان نفت کشورمان افزایش پیدا کرده‌اند و نفت ایران در هیچ شرایطی بدون مشتری نخواهد ماند.»

قلعه‌بانی اظهار داشت صادرات نفت ایران به دیگر کشورهای اتحادیه اروپا در صورتی ادامه پیدا خواهد کرد که «شرط کشورمان را مبنی بر انعقاد قرارداد ۲ تا ۵ ساله بپذیرند و شروطی را برای انعقاد قرارداد قائل نشوند… در غیر اینصورت، صادرات نفت ایران به هریک از کشورهای اروپایی که بر خلاف این جریان عمل کند، قطع خواهد شد.»

تحریم‌های اروپا با هدف وارد آوردن فشار روی ایران برای بازگشتن به پای میز مذاکره صورت گرفت و تا حدی هم مثمر ثمر بود. تهران همچنان گزینه مذاکره را رد نمی‌کند و به استقبال مقامات آژانس اتمی سازمان ملل می‌رود. اما این تازه‌ترین حرکت ایران حاکی از آن است که این کشور اولیم گام را برداشت تا در عمل نارضایتی خود از تحریم‌ها را اعمال کند.

اول تونس، دوم مصر، سوم لیبی

به مانند سال ۱۳۵۷ ایران، سال ۲۰۱۰ میلادی هم سالی است که تاریخ به هیچ وجه آن را فراموش نخواهد کرد. برای تحلیل این سال مورخان حرف‌های بسیاری برای گفتن دارند. آنان تا سال‌ها به حافظه تاریخی در سیر بهار عربی رجوع خواهند کرد و از ابتدا تا انتهای به ثمر نشستن تلاش‌ها و قربانی دادن‌ها را زیر ذره‌بین‌های ریز و درشت دوباره و دوباره بررسی خواهند کرد.

اما جنبش‌های مردمی فارغ از مرزهایی جغرافیایی تا چه حد می‌توانند متفاوت از هم باشند؟ تا چه می‌توانند به هم شبیه باشند؟ آیا صرف موفق شدن در برکناری سران کشورها می‌توان همه را در یک گروه قرار داد؟ آیا می‌توان گفت ایران سال ۵۷ الگویی برای آفریقای شمالی بوده است؟

جنبش خودجوش یا رهبری شده؟

در طول انقلاب سال ۵۷ ایران که تمام مردم و طرفداران ایدئولوژی‌های گوناگون، از کمونیست‌‌ها و ملی‌گراها گرفته تا سوسیالیست‌های مسلمان و کردها زیر پرچم رهبری آیت‌الله خمینی گرد هم آمدند تا وی را به عنوان نماینده خود به دنیا و مهم‌تر از آن به شاه کشور خود معرفی کنند. بنا بود رهبرشان مشکلاتشان را به گوش شاه برسانند و اگر به نتیجه نرسید با فرمان او به خیابان‌ها می‌آمدند. اعلامیه‌های آیت‌الله خمینی حکم طلا داشتند و همه مردم تمام تلاششان را می‌کردند تا این اعلامیه‌ها را میان بقیه نیز پخش کنند.

خانواده‌ای تولد یک سالگی پسرشان را که در ۱۴ ژانویه ۲۰۱۱، مصادف با فرار بن علی، به دنیا آمده بود را در میان بقیه تونسی‌ها در مرکز شهر جشن گرقتند.

بر خلاف میدان آزادی تهران که همواره شاهد تظاهرات از پیش برنامه‌ریزی شده بود، در آفریقای شمالی مردم معنای خودجوش را به حد اعلای خود رساندند. مردم منتظر رهبری نماندند که آنان را دعوت به تظاهرات کنند؛ میدان تحریر قاهره و میدان القصبه شهر تونس همواره شاهد ده‌ها هزار تن از مردمی بودند که بدون دعوتنامه به محل آمده بودند. در لیبی هم مردم مفهوم رهبری را کنار گذاشته بودند و حتی بدون فرمانده اسلحه به دست گرفتند.

اگرچه دستگیری وائل غنیم، مهندس مصری گوگل و تلاش گوگل برای نجاتش او را به چهره جوان تظاهرات تبدیل کرده اما نه خودش نه مردم مصر او را رهبر جنبش مردمی نمی‌خوانند. در واقع غنیم به لطف اینترنت و فضای سایبری معروف شد، به خاطر دانستن زبان انگلیسی با مجله‌های خارجی مصاحبه کرد و حرف مردم مصر را به گوش جهانیان رساند. اما در نهایت نقش رهبری و نمایندگی مردم مصر به دست کسی نبود.

در تونس هم ‌محمد بوعزیزی، دستفروشی که پس از توقیف کالاهایش خودش را به آتش کشید، چهره سرشناس بهار عربی در این کشور است. اما انقلاب یاس که نسخه تونسی بهار عربی است، نه ایدئولوژی ویژه‌ای داشت که بتوان به او عنوان رهبر داد و نه هدف انقلابی. به عبارتی او کاتالیزوری بود که موجب فوران خشم فرو خورده مردم شد.

ایدئولوژی وگرایش سیاسی مذهبی

اگر چه درصد بالایی از جمعیت مردم ایران تحصیل کرده نبودند و به دانشگاه نرفته بودند؛ اما در ۱۳۵۷ حزب‌های سیاسی زیادی در کشور فعال بودند و از محبوبیت هم برخوردار بودند. هر کدام ایدئولوژی جداگانه‌ای داشتند و در نهایت از چپی‌ها تا اسلام‌گراها همگی در کنار هم برای هدف مشترکشان یعنی برکناری شاه با هم مبارزه کردند. همه احزاب کشته و زخمی دادند و همه به نحوی آسیب دیدند. در نهایت در بهمن ۱۳۵۷ که شاه از کشور خارج شد و همه به هدف خود، سرنگونی شاه رسیدند؛ اما در فروردین سال ۱۳۵۸ جمهوری اسلامی، پیشنهاد احزاب اسلام‌گرا، به قدرت رسید.

اما در مصر، تونس و لیبی ایدئولوژی مطرح نبود. همه خواستار سرنگونی رییس‌جمهورهایشان بودند. کسی به دنبال جایگزین کردن آن مقام با رهبر یک اپوزوسیون یا رهبر یک مکتب فکری نبود. حتی پررنگ شدن حضور و محبوبیت اسلام‌گراها در این کشورها پس از پیروزی انقلاب‌هایشان اتفاق افتاد. در طول انقلاب آنان چنان در بقیه جمعیت فعال حل شده بودند که می‌توان گفت نقش مهمتری در مقایسه با بقیه توده مردم نداشتند.

تظاهرات‌کننده‌ای به نشانه نارضایتی از وضعیت لیبی در سال ۲۰۱۰، پیش از کشته شدن قذافی، پلاکاردی که قذافی را جنایتکار می‌خواند را واژگون در دست گرفته بود.

بسیاری کارشناسان بر این باورند که پیروزی اسلام‌گرایان ناشی از خفقانی بود که دولت‌های پیشین بر مردم داشتند. به نوعی می‌توان گفت مهم‌ترین دلیلی که اسلام‌گراها در این کشورها انتخاب شدند این بود که در طول سال‌ها پادشاهی، لیبرالیسم، سکولاریسم و حتی رهبری فردی (دیکتاتوری) در کشور امتحان خود را پس دادند و می‌توان گفت همه به نوعی در امتحان خود رد شدند. این که حکومتی چگونه مکتبی را در عمل پیاده می‌کند تاثیر بسیاری در قضاوت مردم درباره کل آن مکتب دارد. این موضوع مردم تونس و مصر را به سمت امتحان اسلام‌گرایی سوق داده است.

جنس متفاوت شعارها در ۴ کشور

تونسی‌ها ۲۴ ساعته در خیابان‌های اصلی شهر ماندند و شعارهایشان تغییر ندادند. آن‌ها می‌دانستند به دنبال چه بودند. کناره‌گیری بن‌علی از قدرت و توزیع اقتصاد بهتر دو شعار اصلی مردم بود. از آن جایی که تونس ذخایر نفتی ندارد و به جز توریسم صنعت قدرتمندی ندارد، پس نگرانی‌های مردم ایران یا مصر و لیبی را درک نمی‌کردند. استقلال کشور را در خطر نمی‌دیدند و همین هم بود جنس شعارهایشان متفاوت از بقیه بود. آن‌ها به دنبال «لقمه نانی» بودند و همین. به قول یک تونسی شکم گرسنه از ملی‌گرایی و ایدئولوژی سر در نمی‌آورد.

اما در ایران و لیبی و مصر که کشورهای ثروتمندی بودند و شکم‌ها سیر بود چطور؟ در انقلاب ایران مردم با حس ملی‌گرایی بازی کردند. ملی شدن نفت یکی از سیاست‌های ملی‌گرایی بود که به پیروزی رسیده بود. مردم با دلگرم بودن به این موضوع به دنبال استقلالشان از آمریکا و انگلستان بودند. نمی‌خواستند نه شرقی و نه غربی در کشورشان حضور داشته باشد. ایرانیان خواستار خروج خارجی‌ها از کشورشان بودند.

در مصر شدت این موضوع تا حدی نبود که شعارها را تحت تاثیر قرار دهد. عمده شعارهای مردم حول و حوش آزادی و دموکراسی بود به همراه چاشنی لقمه‌ای نان. اما در نهایت حمله مختصر جوانان مصری به سفارت اسراییل و پایین آوردن پرچم آن کشور برداشت جدید از تظاهرات مردمی در مصر به بیننده می‌دهد.

استقلال ارتش

در این مورد ایران و مصر و تونس در یک گروه قرار می‌گیرند و لیبی کشور متفاوت خواهد بود. اهمیت استقلال ارتش در چنین جنبش‌هایی آن جایی معلوم می‌شود که تونس و مصر و حتی ایران در مقایسه با لیبی با خونریزی کمتری به نتیجه رسیدند. پادشاه ایران و رییس‌جمهورهای تونس و مصر که چندان از پشتیبانی ارتش برخوردار نبودند و راحت‌تر از قذافی کناره‌گیری کردند. قذافی سال‌ها پیش چنین درگیری‌هایی علیه خود را پیش‌بینی کرده و ارتش را منحل کرده بود.

اما متاسفانه این موضوع نه تنها نتوانست قذافی را نجات دهد بلکه سبب ورود نیروهای خارجی به داخل این کشور نفت‌خیز شد. همکاری‌های نیروهای خارجی تا آن‌جایی مایه دلگرمی که آنان برای هدف مردم همان کشور بجنگند. اما تاریخ ثابت کرده است که هیچ کشوری بدون در نظر گرفتن منافع خود برای کشور دیگری خرج اضافی نمی‌کند. بالاخص در این سال‌ها که تب رکود اقتصادی از آمریکا تا اروپا را فرا گرفته است.

این دسته‌بندی‌ها نگاهی جامع از زاویه بین‌المللی به این دگرگونی‌ها بود. و صد البته اهمیت این دگرگونی‌ها تا آن جایی که تا سال‌ها تاریخ‌نویسان برگ‌های زیادی را به بررسی فاکتورهای تاثیرگذار در آغاز بهار عربی و فاکتورهای مهم در پیشبرد انقلاب‌های این کشورها اختصاص خواهند. اما نگاه تاریخی به انقلاب ایران نکته‌هایی را یادآوری می‌کند در نهایت همه انقلاب‌ها شبیه هم نیستند. حتی اگر بهار عربی را هم به تنهایی بررسی کنیم تونس، مصر و لیبی هم از بسیاری جهات متفاوت از یکدیگرند.